อุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม

อุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม เป็นอุตสาหกรรมที่มีการเชื่อมโยงอย่างครบวงจรตั้งแต่อุตสาหกรรมต้นน้ำถึง คือมีการผลิตเส้นใหญ่ ปั่นด้าย ทอผ้า และถักผ้า ฟอกย้อม พิมพ์ แต่งสำเร็จ ตลอดจนการตัดเย็บเสื้อผ้าสำเร็จรูป อุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่มห่มมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจไทย แต่จะเห็นว่าตั้งแต่ปี 2014 เป็นต้นมา แม้ว่า GDP ของอุตสาหกรรม การผลิตจะเพิ่มขึ้น แต่อุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มกลับมีสัดส่วนต่อเศรษฐกิจไทยที่ลดลง ด้วยเหตุผล หลายประการอาทิค่าแรงที่เพิ่มสูงขึ้นพฤติกรรมการบริโภคที่เปลี่ยนไปและเทคโนโลยีการผลิตใหม่ที่เข้ามาแทนที่ 

อุตสาหกรรมต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ

– อุตสาหกรรมต้นน้ำ จะเป็นกระบวนการเริ่มต้นขงอุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม คือ การผลิต ซึ่งการผลิตจะมี ๒ รูปแบบ ดังนี้

๑. การผลิตเส้นใย เป็นจุดเริ่มต้นของอุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม ซึ่งสามารถจําแนกการผลิตได้เป็น 2 ประเภทหลัก คือการผลิตเส้นใย ธรรมชาติและการผลิตเส้นใยสังเคราะห์

– การผลิตเส้นใยธรรมชาติ ประกอบด้วยเส้นใยฝ้าย ไหม ขนสัตว์ และพืชเส้นใยอื่นๆ การผลิตเส้นใยธรรมชาติมักเป็นการผลิต โดยอาศัยวัตถุดิบตามธรรมชาติที่มีอยู่และพัฒนาเป็นสินค้าต้นแบบหรือเป็นการขายในท้องถิ่นเพื่อตลาดเฉพาะกลุ่ม เช่น การผลิต เส้นใยไหม การผลิตเส้นใยกล้วย การผลิตเส้นใยสับปะรด เป็นต้น สําหรับการผลิตเส้นใยฝ้ายจะมีน้อย เนื่องจากไทยปลูกฝ้าย ได้น้อย ทําให้ต้องนําเข้าเส้นใยฝ้ายกว่าร้อยละ 90 จาก ต่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา อินเดีย และจีน

– การผลิตเส้นใยสังเคราะห์ เป็นอุตสาหกรรมที่ต้องใช้เงินลงทุนสูง และต้องใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยผู้ประกอบการในกลุ่ม อุตสาหกรรมเส้นใยสังเคราะห์ส่วนใหญ่จะเป็นบริษัทประเภทร่วมทุนกับต่างชาติ ไทยจึงมีจุดแข็งในการเป็นแหล่งผลิตและพัฒนา เส้นใยสังเคราะห์เนื่องจากไทยมีแหล่งต้นน้ำ (upstream) ในกลุ่มอุตสาหกรรมเคมีที่นํามาพัฒนาเป็นเส้นใยสังเคราะห์

๒. การผลิตเส้นด้าย เป็นขั้นตอนการผลิตต่อจากการผลิตเส้นใย โดยนําเส้นใยมาปั่นเป็นเส้นด้าย การผลิตเส้นด้ายแบ่งได้เป็น 2 แบบตามวัตถุดิบ ที่ใช้ คือ การผลิตเส้นด้ายธรรมชาติ และการผลิตเส้นด้ายสังเคราะห์ โดยอุตสาหกรรมปั่นด้ายจากใยสังเคราะห์ของไทยจะใช้ วัตถุดิบในประเทศสูงถึงร้อยละ 80 ส่วนอุตสาหกรรมปั่นด้ายโดยใช้ใยธรรมชาติจะใช้เส้นใยในประเทศเพียงร้อยละ 20 ที่เหลือเป็น การนําเข้าเส้นใยธรรมชาติคุณภาพสูงจากต่างประเทศ เช่น ญี่ปุ่น ไต้หวัน และสหรัฐอเมริกา อย่างไรก็ดี หากจําแนกตามขนาด ของวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตเส้นด้ายนั้น จะสามารถจําแนกเส้นด้ายเป็นเส้นด้ายปั่น (Spun Yarn) ซึ่งผลิตจากเส้นใยสั้น (Staple Fiber) และเส้นด้ายชนิดใยยาว (Filament Yarn) ซึ่งผลิตจากเส้นใยยาว (Filament)

– อุตสาหกรรมกลางน้ำ เป็นการนำเอาวัตถุดิบที่ได้จากกระบวนการต้นน้ำมาผ่านกระบวนการใหม่เพื่อให้เป็นผลิตภัณฑ์ ประกอบด้วย

๑. อุตสาหกรรมทอผ้า ได้แก่ ผ้าทอและผ้าถัก โดยผ้าทอจะใช้เครื่องทอหรือเครื่องกี่สานด้ายกันเป็นมุมฉากเพื่อ ทําให้เกิดเป็นผืนผ้าขึ้น ในขณะที่ผ้าถักจะเกิดจากการนําด้ายถักเป็นห่วงคล้องคล้ายลูกโซ่ รูปแบบของอุตสาหกรรมการผลิต ผ้าผืนนี้ต้องพึ่งพาทั้งเทคโนโลยีและแรงงานควบคู่ไปด้วย

๒ อุตสาหกรรมฟอกย้อม พิมพ์ และตกแต่งสําเร็จ เป็นอุตสาหกรรมที่มีบทบาทสําคัญในการสร้างมูลค่า (Value Creation) ให้กับผลิตภัณฑ์ผ้าผืน เริ่มต้นจากขั้นตอนการเตรียม (Pretreatment) การย้อมสี (Dyeing) การพิมพ์ลาย ลงบนผ้าผืน (Printing) ไปจนถึงการตกแต่งสําเร็จเพื่อสร้างคุณสมบัติให้ผ้าผืนเพิ่มเติมทั้งในด้านของความสวยงาม เช่น การขัดมัน การตะกุยขน หรือในด้านของประโยชน์การใช้งาน เช่น การเพิ่มขั้นตอนบางกระบวนการเพื่อป้องกันแบคทีเรีย

– อุตสาหกรรมปลายน้ำ เป็นการสร้างคุณสมบัติให้ผ้าผืนเพิ่มเติมทั้งในด้านของความสวยงาม เช่น การขัดมัน การตะกุยขน หรือในด้าน ของประโยชน์การใช้งาน เช่น การเพิ่มขั้นตอนบางกระบวนการเพื่อป้องกันแบคทีเรีย เพื่อนํามาเป็นสิ่งทอสําเร็จรูปหรือ เครื่องแต่งกาย